Niesamowite kafle azulejos – poznaj je w trakcie wycieczki do Portugalii

Wycieczki objazdowe Portugalia – zobacz naszą ofertę

Azulejos Portugalia – gdzie napotkasz najpiękniejsze błękitne kafle?

w hallu wejściowym dworca w Porto
w Muzeum Azulejos w klasztorze św. Wincentego
na prawie każdym portugalskim zaułku – rozglądaj się wokół siebie!

Są wszędzie – w pałacach miejscowej arystokracji, w wejściach do metra, w kościołach, na dworcach. Bez ich dyskretnej, choć zauważalnej obecności trudno sobie wyobrazić ten kraj. Są z nim, i to od kilkuset lat, nierozłącznie związane. Azuleżius – bo tak mówią o nich Portugalczycy. Gładkie, niebieskie płytki ceramiczne. Czasem są zupełnie zwykłe, ale czasem też to małe dzieła sztuki, zdobiące po prostu róg dwóch ulic albo przejście podziemne. Dla wielu ta bodaj najwspanialsza iberyjska dekoracja to jeden z motywów wycieczki do Portugalii. Czy warto? – przekonajcie się sami!

               Azulejos to kwadratowa ceramiczna płytka przeważnie o wymiarach 15×15 centymetrów pokryta lśniącym szkliwem. Białą płytkę zdobią niebieskie wzory misterne namalowane na powierzchni. Po ułożeniu na ściany, sufity czy podłogi tworzą przepiękne mozaiki. Przedstawiają one najczęściej sceny religijne, historyczne i mitologiczne. Niezwykle subtelne elementy roślinności, fantazyjne ornamenty o orientalnym charakterze i układy geometryczne to prawdziwe arcydzieła sztuki zdobniczej. Portugalczycy na co dzień spotykają się z tą formą sztuki w kościołach, na dworcach, budynkach użyteczności publicznej, pałacach czy kamienicach. Często używane są w prywatnych domach, zdobiąc ściany kuchni lub łazienek.

Gładki i niebieski – rodem z Afryki

Al-zuleycha to po arabsku „mały, gładki kamień”. Ale niektórzy językoznawcy czy też historycy Portugalii są raczej skłonni wywodzić nazwę po prostu od słówka azul, które czy to po hiszpańsku, czy po portugalsku oznacza o prostu „niebieski”. I faktycznie – błękit to główna barwa na plytkach! Najstarsze azulejos w Portugalii znajdziemy w pałacu w podlizbońskiej Sintrze – mają nieco ponad 500 lat i przedstawiają mapę świata z podziałem na strefy wpływów Hiszpanii i Portugalii.

Azulejos były jednak już znane w czasach starożytności, między innymi w Egipcie. Z czasem umiejętność ich wytwarzania przejęli muzułmanie, którzy mieli styczność z przewożoną szlakami handlowymi chińską porcelaną. Maurowie, będący prekursorami w tworzeniu azulejos, rozprzestrzenili je podczas średniowiecznych wypraw i ekspansji Luzytanii, czyli starożytnej prowincji rzymskiej obejmującej dzisiejszą Portugalię i południowo zachodnią Hiszpanię.

Portugalski król Manuel I Szczęśliwy podróżując do Sewilli, zachwycił się pięknem azulejos i postanowił ozdobić tymi błyszczącymi kafelkami pałac w Sintrze, będący jego rezydencją. W miarę upływu czasu rzemieślnicy portugalscy poznawali i doskonalili sztukę wykonywania tych małych, uroczych płytek. Pierwsza manufaktura zajmująca się ich produkcją powstała w XVIII w. w Lizbonie. Początkowo azulejos były synonimem bogactwa. W kościołach niejednokrotnie spełniały funkcję edukacyjną dla niższych warstw społeczeństwa, ze względu na historie biblijne, jakie przedstawiały.

Symbol Portugalii?

Płytki, przybyłe do kraju na końcu Europy wraz z królem, szybko stały się niezwykle popularne. Zaczęto nimi zdobić najpierw (cena…) rezydencje szlachty i magnaterii, potem, wraz z upowszechnieniem tańszych i szybszych technik, trafiły również pod strzechy. Dziś trudno sobie wyobrazić Portugalię bez azulejos, podobnie, jak nie ma Japonii bez sushi, Hiszpanii bez paelii, a Włochów bez lodów i skuterów. Te niebieskie płytki są dziś takim samym symbolem kraju, jak piłka nożna, fado, żółte tramwaje czy wina z piwnic Porto.

Azulejos Portugalia – są one ewenementem na skalę światową, dlatego będąc w Portugalii, nie można odmówić sobie obejrzenia tego jednego z najbardziej rozpoznawalnych symboli kraju. Kolor biały oznaczający czystość i niebieski symbolizujący niebo doskonale wpisują się w historię niezwykle religijnej Portugalii. Czasami możemy spotkać azulejos w odcieniach brązu i zieleni, ze złotymi akcentami kolorystycznymi oznaczającymi władzę i bogactwo. Takie płytki zobaczymy najczęściej w pałacach i kościołach.

Płytka płytce nierówna

W trakcie wycieczki do Portugalii warto na pewno wybrać się do Muzeum Azulejos, na wschodnich stokach Alfamy, blisko brzegów Tagu. Dowiemy się tam, że to, co my – ignoranci – uznajemy po prostu za azulejos, to tak naprawdę kilka rodzajów ceramiki. Popularna albarrada to dość spore panele pokrywające ściany domów czy ogrodzenia. Dekoracja z niebiesko-białych płytek otoczonych ramką to cartela, dość silnie (do dziś!) nawiązująca do sztuki baroku. Z kolei na ścianach klasztorów, pałaców (ale również na głównym dworcu w Porto!) napotkamy azulejo de tapate – czyli ogromnych rozmiarów mozaikę. W nielicznych miejscach znajdziemy nietyowe, bo niebiesko-żółte płytki macacaria („małpowanie”) – przedstawiają one ironiczne scenki z udziałem upersonifikowanych małp.

Zatem: to niby tylko dekoracja, ale jakże oryginalna! I jakże portugalska!

Sprawdź nasze wycieczki do Portugalii

Azulejos Portugalia – ten piękny kraj oferuje więcej – poczytaj!