Najstarsze, ale już nie największe – Londyńskie Metro

Wycieczki objazdowe do Szkocji, weekendy lotnicze w Londynie – polećmy razem!

Londyńskie metro – jakie ciekawostki znajdziesz pod ziemią?

na początku swojej historii wagony były ciągnięte przez… parowozy
to tutaj znalazły się pierwsze podziemne kasowniki oraz pierwsze na świecie automatycznie zamykane drzwi
najkrótsza linia metra ma niespełna 2 km i… żadnego przystanku po drodze

Pociąg metra z gwizdem wjeżdża na stację, otwierają się drzwi, dziesiątki (jeśli nie setki) pasażerów przewijają się przez peron. Potem tylko krótkie ”Mind the gap”, syk zamykanych drzwi i po kilkunastu sekundach pociąg znika w trzewiach tunelu. Tak wygląda podziemna codzienność, tak działa londyńskie metro – na zawsze już najstarsze, a do niedawna również największe na świecie. Niektórzy do „naj” znad Tamizy dodają również, że jest to najbardziej wyeksploatowana podziemna kolejka na Ziemi. A jak naprawdę jeździ się metrem? Czy londyńskie metro – jak twierdzi wielu – serio ma duszę? Mówiąc o nim warto chyba zacząć od początku.

Podziemne dzieje z… parowozem

Jakkolwiek niewiarygodnie by to nie zabrzmiało, początki metra w Londynie wiążą się właśnie z trakcją parową. Ale nim parowozy zjechały pod ziemię, Londyńczycy (oraz liczni goście tego miasta) już 170 lat temu tkwili w niemałych korkach. Dlatego też w 1854 miejscowy samorząd pozwolił firmie Metropolitan Railway Company na projektowanie i budowę pierwszego odcinka kolei podziemnej. Miała ona prowadzić z Paddington (tak, to dworzec owego Misia!) do Farrington Street. Po paru latach budowy 10 stycznia 1863 otwarto 1. linię metra na świecie!

Ale przyznać trzeba, że nie miała ona zbyt wiele wspólnego ze współczesnym londyńskim tube, czy z metrem w ogóle. Było to po prostu podziemne torowisko zwykłego pociągu z wagonami I, II i III klasy. Ciągnęły je specjalne (podobno) parowozy emitujące wyjątkowo mało dymu. Jednak wbrew pozorom Londyńczycy przyjęli nowy pomysł z wielkim entuzjazmem. Już rok później pojawiły się projekty ponad 250 (!) odcinków metra w całym mieście. Były to bardzo różne pomysły – od kolejnych odcinków zwykłego, choć podziemnego pociągu poprzez podziemną kolej linową aż do… No właśnie: w 1890 otwarto pierwszą linię, którą – już bez jakiegokolwiek naciągania – można by nazwać metrem. Choć wagony były… dość niekonwencjonalne. Miały (podobnie jak tunel) przekrój rury bez okien, a całość ciągnęły niewielkie elektrowozy zasilane z trzeciej szyny biegnącej równolegle do torów.

Londyńskie metro – lata i dekady usprawnień

Właśnie pod koniec XIX wieku nastąpił niezwykle szybki rozwój metra w Londynie. Do I Wojny powstała większość istniejących do dziś linii, choć oczywiście niektóre z nich były znacznie krótsze, niż dziś. Na początku minionego stulecia wprowadzono też spore udogodnienie – zainstalowano ciągnące skład elektrowozy na obu końcach pociągu. Dzięki temu skład po przyjeździe na stację końcową nie musiał czekać (i tym samym blokować toru) na podczepienie lokomotywy z drugiego końca.

W tym samym czacie pojawiło się coś, co dziś nazwalibyśmy identyfikacją wizualną. Popularny po dziś dzień znak ’Bar and circle” (Koło i poprzeczka) wprowadzono jako oficjalny znak londyńskiego underground. Znak graficzny był dziełem duetu: Francka Picka odpowiedzialnego za wizerunek przedsiębiorstwa oraz Edwarda Johnsona, który osobiście go zaprojektował. Jeszcze większy przełom dokonał się krótko przed II Wojną. Wówczas szeregowy londyński urzędnik, Harry Beck, zaprojektował schemat sieci tylko za pomocą kątów prostych i 45 stopni. Dziś, spoglądając na choćby schemat tramwajów we własnym mieście, uznajemy to za coś oczywistego. Natomiast przed 90 laty była to wielka nowość!

I pozwolicie, że w tym miejscu wspomnimy o trzech dalszych nowościach, które dla każdego korzystającego z pociągów, tramwajów czy autobusów są absolutną oczywistością;. Ale: niegdyś nią nie były, a po drugie: po raz pierwszy pojawiły się właśnie w Londynie. Otóż w 1921 właśnie nad Tamizą pierwszy raz na świecie zaczęto wykorzystywać wagony z automatycznie otwieranymi i zamykanymi drzwiami. 7 lat później pod ziemią pojawił się pierwszy kasownik do biletów. Z kolei w latach 30-tych w pociągach zamontowano przyczepiane do sufitu rączki, umożliwiające trzymanie się podczas jazdy!

Metro w Londynie – jak funkcjonuje dziś?

Dzisiejsze londyńskie metro to ponad 400 kilometrów linii. Większość z nich, przynajmniej w centrum, biegnie pod ziemią. Jednak jeśli wybierzemy się nieco dalej na przedmieścia, przekonamy się, że zaskakująco dużo odcinków metra prowadzi na powierzchni lub w płytkich wykopach (ale nie tunelach). Kilkaset składów kursuje na 11 liniach, z których najdłuższa ma 74 km, a najkrótsza – zaledwie dwa. Pociągi zatrzymują się na niemal 280 stacjach, ale pod ziemią znajduje się 40 dalszych przystanków, które – w toku długich dziejów – zostały z różnych względów wyłączone trwale z eksploatacji.

Metro działa w ramach zintegrowanego systemu biletowego. Większość Londyńczyków podróżuje nim korzystając z „Ostrygi” – bowiem popularna londyńska karta miejska to Oyster Card. Co ważne: bilety zakodowane na tej karcie (zarówno bilety miesięczne, jak i środki wpłacone na wirtualną portmonetkę) są ważne nie tylko w metrze, ale również z autobusach oraz tramwajach. Turyści z kolei korzystają zwykle z „Travelcards” – jedno- bądź kilkudniowych biletach obejmujących centralne lub wszystkie strefy miasta. Ciekawostką są nieco tańsze bilety (jednak praktyczne głównie dla przyjezdnych), ważne od 9:30, kiedy to kończy się poranny londyński szczyt. Ale podróżując metrem po Londynie warto też unikać niektórych przystanków po godzinie 17 czy 17:30, kiedy to perony są dosłownie zalane tysiącami pracowników banków, firm ubezpieczeniowych czy innych „kołnierzyków” udających się z firmy do domu. Albo do pubu.

Niezwykłą (choć już nie podziemną i znacznie młodszą) ciekawostką Londynu jest też samoobsługowa kolejka DLR kursująca we wschodniej części miasta, w tym – po słynnych dokach przerobionych na dzielnic biznesową. Ale to temat na osobny artykuł.

Wycieczki do Londynu (oraz Szkocji) – poznaj naszą ofertę!